Học Bác về "So sánh"

Sách "Sửa đổi lối làm việc" ký tên X.Y.Z của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết vào tháng 10/1947, được Nhà xuất bản Sự thật xuất bản lần đầu tiên vào năm 1948, lần thứ 7 vào năm 1959. Từ năm 1959 đến nay, sách chưa có điều kiện tái bản nữa. Chương V của sách có tiêu đề "Cách lãnh đạo". Tiết 3 của chương này được Bác đặt tên "Học hỏi quần chúng nhưng không theo đuôi quần chúng", trong bài có đoạn Bác nhấn mạnh rằng "Dân chúng đồng lòng việc gì cũng làm được", "Dân chúng không ủng hộ việc gì làm cũng không nên". Dân chúng sẽ không tin chúng ta nếu cán bộ không nhiệt thành, khiêm tốn, chịu khó học hỏi dân chúng, "Biết, họ không nói. Nói, họ cũng không nói hết lời".

Đề cập đến đặc điểm rõ nhất trong tư tưởng của dân chúng là họ hay "so sánh", Bác viết rất cụ thể: "Họ so sánh bây giờ và họ so sánh thời kỳ đã qua. Họ so sánh từng việc và họ so sánh toàn bộ. Do sự so sánh, họ thấy chỗ khác nhau, họ thấy mối mâu thuẫn. Rồi lại do đó, họ kết luận, họ đề ra cách giải quyết". Trong khi viết bài của mình, Bác Hồ cho biết: "Dân chúng so sánh đúng, giải quyết đúng", là vì tai mắt họ nhiều, việc gì họ cũng nghe, cũng thấy. Vì sự so sánh kỹ càng đó mà cách giải quyết của dân chúng bao giờ cũng gọn gàng, hợp lý, công bình", "Dân chúng cũng do cách so sánh đó mà họ biết rõ ràng (cán bộ)…" Bác còn dặn: "Trong dân chúng, có nhiều tầng lớp khác nhau, trình độ khác nhau, ý kiến khác nhau", "Cố nhiên không phải dân chúng nói gì, ta cũng cứ nhắm mắt theo". Và Bác Hồ dạy cán bộ cũng phải biết so sánh, "So đi sánh lại, sẽ lòi ra một ý kiến mà mọi người đều tán thành, hoặc số đông người tán thành", "thành một ý kiến đầy đủ, ý kiến đó tức là cái kích thước nó tỏ rõ sự phát triển trình độ của dân chúng trong nơi đó, trong lúc đó. Theo ý kiến đó mà làm, nhất định thành công". "So đi sánh lại, phân tích rõ ràng là cách làm việc có khoa học". Cuối cùng Bác Hồ căn dặn và mong muốn “làm như thế mới tránh khỏi cái độc đoán, mới tránh khỏi sai lầm”. Cán bộ là "Trung tâm của vấn đề", rường cột của tổ chức, "cán bộ quyết định tất cả" . Cần phải "so đi sánh lại" để chọn đúng cán bộ cần cho Đảng, cho quân đội. "Làm như thế, chính sách cán bộ, nhân dân sẽ nhất trí, mà Đảng ta sẽ phát triển rất mau chóng và vững vàng". Đó là những dòng chữ kết luận cuối cùng của Bác Hồ trong bài viết năm 1947 ấy.

Theo cuốn "Nhớ lời Bác dạy", Sđd, tr. 222.

Bài học kinh nghiệm:

Qua những trang viết trong Sửa đổi lối làm việc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho cán bộ, đảng viên một bài học sâu sắc về phương pháp lãnh đạo, mà cốt lõi là biết lắng nghe Nhân dân và biết “so đi sánh lại” một cách khoa học.

Bác chỉ ra rằng Nhân dân luôn quan sát, luôn so sánh: so sánh quá khứ với hiện tại, so sánh từng việc nhỏ với toàn bộ công việc, so sánh lời nói với việc làm của cán bộ. Chính từ sự so sánh ấy, Nhân dân nhận ra đúng – sai, công bằng – bất công, chân thành – hình thức. Và cũng từ đó, Nhân dân hình thành những kết luận, những cách giải quyết rất gọn gàng, hợp lý và sát thực tiễn. Bác tin Nhân dân, bởi “tai mắt họ nhiều”, bởi họ sống trong đời sống thật, nhìn thấy sự thật mỗi ngày.

Nhưng Bác cũng nhắc nhở một cách hết sức tỉnh táo: học hỏi Nhân dân không có nghĩa là theo đuôi Nhân dân. Người cán bộ phải biết phân tích, chọn lọc, so sánh nhiều chiều, nhiều ý kiến khác nhau để tìm ra phương án đúng đắn nhất, được số đông đồng thuận. Đó chính là cách làm việc có khoa học, tránh chủ quan, duy ý chí, tránh độc đoán và sai lầm.

Đặc biệt, Bác nhấn mạnh vai trò của cán bộ – “trung tâm của vấn đề”, “rường cột của tổ chức”. Việc lựa chọn, sử dụng cán bộ cũng phải đặt trên cơ sở so sánh kỹ lưỡng, công tâm, khách quan. Chỉ khi chọn đúng người, đúng việc, được Nhân dân đồng tình thì tổ chức mới phát triển bền vững, Đảng mới mạnh từ gốc.

Bài học từ Bác Hồ vẫn còn nguyên giá trị hôm nay: muốn lãnh đạo đúng thì phải gần dân; muốn quyết định đúng thì phải biết lắng nghe và biết so sánh; muốn thành công bền vững thì phải chống độc đoán, chủ quan từ chính bản thân mình. Đó không chỉ là phương pháp làm việc, mà còn là biểu hiện sinh động của đạo đức cách mạng, của một phong cách lãnh đạo vì Nhân dân, do Nhân dân và dựa vào Nhân dân.